Sınai Mülkiyet Kanunu Neler Getirdi? Tescilsiz Tasarımların İltibasa Karşı Korunması

Sınai Mülkiyet Kanunu Neler Getirdi?

Tescilsiz Tasarımların İltibasa Karşı Korunması

Stj. Av. Yasin DİNÇER / İstanbul Barosu – Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans Öğrencisi

EndTasKHK’nın başlığında “endüstriyel tasarım” kavramına yer verilmişti. Bu durum doktrinde eleştirilmekteydi. Eleştirileri de dikkate alan kanun koyucu 6769 sayılı SMK’nun Üçüncü Kitabında “tasarım” kavramını tercih etmiştir. Biz de çalışmamızda tasarım kavramını tercih edeceğiz.

6769 sayılı Kanunun 55.maddesinde tanımlandığı şekliyle tasarım; “…ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür.”

Tasarım korumasının şartlarını; 1) yenilik ve 2) ayırt edicilik ile 3) kamuya sunma olarak sıralayabiliriz. Çalışmamızın kapsamı gereği bu kavramların ayrıntılarını ele almıyoruz.

Tescilli tasarımın tescilsiz tasarıma göre en önemli farkı, tescilsiz tasarımda sadece kopyalamaya karşı korumanın sağlanmış olması, tescilli tasarımın daha geniş bir koruma sağlamasıdır. Tescilli tasarımda üçüncü kişiler aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olan tasarımı, tescilli olandan tamamen bağımsız ve habersiz olarak meydana getirmiş dahi olsalar tescilli tasarım korunur. Ancak tescilsiz tasarımda, sonraki tasarım sahibinin, korunan tasarımın daha önce kamuya sunulduğunu makul yollarla bilmesi mümkün değilse, tasarımının öncekinden kopyalandığı kabul edilmez. Bu durum 6769 sayılı Kanun öncesinde tescilsiz tasarımlar FSEK hükümlerine göre korunurken de bu şekildeydi, yeni kanun ile de bu durum değişmemiştir (1).

Bilindiği üzere, Mülga 554 sayılı KHK’da tescilsiz tasarım hakkında herhangi bir düzenleme bulunmamakta idi ve tescilsiz tasarımlar şartları varsa ya haksız rekabet ya da FSEK hükümleri uyarınca korunuyordu. Bu tür bir koruma için tecavüz fiilinin haksız rekabet oluşturduğunun veya tasarımın eser olduğunun ispat edilmesi gerekiyordu. Uygulamada koruma çoğu kez iltibasın varlığı halinde sağlanabiliyordu. Bu durum uygulamada pek çok probleme sebep olmaktaydı (2).

Tescilli tasarımların koruma süresinde değişiklik yapılmamış olup, süre 5 yıldır ve toplam 25 yıla kadar 5’er yıllık sürelerle yenilenebilecektir. Tescilsiz tasarımlarda ise, yeni bir düzenleme getiren SMK m. 69/2 uyarınca, tescilsiz tasarımların koruma süresi, koruma talep edilen tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıl olarak belirlenmiş ve tasarım sahiplerince Türk Patent ve Marka Kurumuna müracaat etmeksizin, tasarımlarını taklitlere karşı koruma imkânı getirilmiştir (3).

Tescilsiz tasarım koruması da tescilli korumanın şartlarına tabi tutulmalıdır. Bu bağlamda, tescilsiz tasarımın koruma şartlarının taşıyıp taşımadığı incelemesi, tescilli tasarımlardaki gibi olmalıdır. Topluluk Hukukundaki düzenleme aynı doğrultuda yapılmıştır (4).

6769 sayılı SMK’nun 55/4.maddesinde Tasarım; bu Kanun hükümleri uyarınca tescil edilmiş olması hâlinde tescilli tasarım, ilk kez Türkiye’de kamuya sunulmuş olması hâlinde ise tescilsiz tasarım olarak korunur.’’ denilerek hangi tasarımların tescilsiz olsa dahi ilgili Kanun kapsamında korunacağı açıklanmıştır.

Doktrinde bir ilke olarak, haksız rekabet korumasının fikri mülkiyet korumasını anlamsız kılacak biçimde genişletilmemesi gerektiği ifade edilmiştir. 6769 sayılı SMK yürürlüğe girmeden önce bu ilkeden hareketle, tescilsiz tasarımın tescilli tasarımdan daha uzun süre korunması tescil işlemini işlevsiz hale getireceğinden, tescilsiz korumanın 25 yıldan uzun olmaması gerektiği savunulmuştur (5). Yine doktrinde sürenin belirli hale getirilmesinde fayda bulunduğu, haksız rekabet hükümlerinin süre kısıtlaması olmadan uygulanmasının hakkın kötüye kullanılması olarak nitelendirilebileceği, bu hükümlerin çok kısa süre uygulanmasının ise hakkaniyete ve emek prensibine aykırı sonuçlar doğurabileceği ifade edilmiştir. Nitekim 6769 sayılı SMK ile doktrindeki bu eleştiri ve öneriler dikkate alınmıştır. Tescilsiz tasarımların haksız rekabet hükümleri uyarınca korunması koruma talep edilen tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıl olarak belirlenmiştir.

Bu çerçevede, yukarıda ifade edilen görüşlere paralel olarak, 6769 sayılı SMK’nun 59/2.maddesinde, tescilsiz tasarım haklarının ve koruma kapsamının sınırları şu şekilde düzenlenmiştir:

“Tescilsiz tasarım, sahibine birinci fıkrada belirtilen fiilleri engelleme hakkını sadece korunan tasarımın aynısının veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kopyalanarak alınması hâlinde verir. Korunan tasarımın kendi tasarımından önce kamuya sunulduğunu makul yollarla bilmesi mümkün olmayan bir tasarımcı tarafından bağımsız olarak yapılan tasarımın koruma kapsamındaki tasarımdan kopyalanmış olduğu kabul edilmez.’’

Son olarak belirtelim ki, tasarımlar iltibasa karşı TTK’nun haksız rekabet hükümleri tasarım hukuku yanında, ikinci derecede değil, gereğinde ve şartları varsa doğrudan ve birinci derecede uygulanma kabiliyetine sahiptir (6).

Kaynakça:

(1) YURDUSEVEN, Şeyma, 6769 Sayılı Sınaî Mülkiyet Kanunu İle Türk Tasarım Hukukunda Yeni Dönem, TAAD, Y. 8, S. 31 (Temmuz 2017), s. 669-689, s. 677.

(2) BİLGİN, Servet Batuhan, 6769 Sayılı Sınaî Mülkiyet Kanunu’nda Tasarım Hukukunda Getirilen Yenilikler, Ankara Barosu Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku Dergisi (FMR), C. 20, S. 2018/1, Y. 19, s. 33-53, s.9.

(3) SULUK, Cahit, 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun Getirdiği Yenilikler, Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi (TFM), C. 4, S. 1, Y. 2018, s. 91-109, s. 101.

(4) BİLGİN, s. 10.

(5) FİDAN, İsmail, Tescilsiz Tasarımların Korunması, Ankara 2011, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim Dalı, Tez Danışmanı: Prof. Dr. Kemal ŞENOCAK, s. 70-73.

(6) SULUK, Cahit, Tasarım Hukuku, Ankara 2003, 1.Baskı, s. 679 vd.

Elektronik Kaynaklar:

www.lexpera.com.tr

www.marmara-elibrary.com